Thời điểm này chắc hẳn các em lớp 10 đang căng thẳng với lịch thi cuối kỳ. Cô giáo vừa có một buổi ôn tập siêu chi tiết, từ những câu trắc nghiệm đánh lừa cho đến bài tập tự luận vận dụng cao. Mình ngồi ghi chép lại và thấy có nhiều điểm rất hay, nên chia sẻ lại để các em tham khảo.
Bài thi sẽ diễn ra vào ngày 28 tháng 12 năm 2022, thời gian làm bài 45 phút. Nghe thì có vẻ dài nhưng với lượng kiến thức từ đầu năm, các em cần có chiến thuật làm bài thông minh. Cô đã cho đề minh họa mã đề 1,4,4a và yêu cầu tự đối chiếu để kiểm tra kết quả.
Những câu trắc nghiệm “tủ” không thể sai
Phần đầu tiên của buổi ôn tập xoay quanh các câu hỏi nhận biết và thông hiểu. Cô nhấn mạnh một số kiến thức nền tảng mà nếu không nắm chắc sẽ mất điểm oan.
Khí nào chiếm tỷ lệ lớn nhất? Câu này quá quen thuộc rồi. Khí nitơ chiếm tới 78% lượng không khí trong khí quyển. Đáp án là phương án B.
Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đâu? Nhiều em hay nhầm là ở xích đạo, nhưng thực tế nhiệt độ trung bình năm cao nhất và thấp nhất đều nằm ở lục địa. Vì sao? Vì lục địa hấp thụ và tỏa nhiệt nhanh hơn đại dương. Các em nhớ kỹ điều này.
Trên Trái Đất có mấy đai khí áp? Tổng cộng có 7 đai khí áp, trong đó 4 đai áp cao và 3 đai áp thấp. Câu này thuộc dạng học thuộc lòng là ra ngay.
Hồ được hình thành như thế nào? Khi các dòng sông uốn khúc và bị cắt dòng, nó sẽ tạo ra một loại hồ tự nhiên gọi là hồ móng ngựa. Hồ kiến tạo hình thành do vận động kiến tạo, hồ miền núi do các hoạt động núi lửa hoặc băng hà.
Nguyên nhân và giải thích các hiện tượng tự nhiên
Phần này cô đi sâu vào giải thích nguyên nhân của các hiện tượng, yêu cầu học sinh không chỉ biết “là gì” mà còn phải hiểu “tại sao”.
Nguyên nhân chủ yếu sinh ra sóng biển là do gió. Sóng bắt đầu từ gió đó là phương án chính xác.
Đặc trưng của đất là độ phì nhiêu. Câu này dễ nhưng nhiều em vẫn nhầm với các tính chất vật lý khác.
Tại sao nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về cực? Chúng ta thấy nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở xích đạo, sau đó giảm dần về phía cực. Nguyên nhân là do góc nhập xạ của ánh sáng mặt trời càng về phía cực thì góc chiếu càng nhỏ, thời gian chiếu sáng giảm dần, dẫn đến nhiệt độ giảm.
Có một câu hỏi rất hay về gió biển và gió đất. Ban ngày, khi mặt trời đốt nóng cả mặt đất và mặt nước, do mặt đất hấp thụ nhiệt nhanh hơn nên hình thành áp thấp trên lục địa, trong khi mặt biển hấp thụ nhiệt chậm hơn nên hình thành áp cao. Gió sẽ thổi từ biển vào đất liền đó là gió biển. Phương án chính xác là “ven bờ hấp thụ nhiệt nhanh hơn”.
Những câu hỏi “bẫy” mà ai cũng dễ mắc
Buổi ôn tập có những câu hỏi khiến cả lớp phải suy nghĩ lại. Cô chỉ ra những lỗi sai phổ biến.
Về triều cường: Khi Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời (hoặc Mặt Trăng – Mặt Trời – Trái Đất thẳng hàng), triều sẽ lớn nhất. Giải thích nôm na là do hợp lực của Mặt Trăng và Mặt Trời cùng tác động về một phía lên khối nước trên Trái Đất rất mạnh.
Về sự phân bố không liên tục của các khối khí: Các khối khí không phân bố liên tục mà bị chia cắt thành từng khu riêng biệt do sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại dương. Chính sự xen kẽ này làm hình thành các áp cao – áp thấp khác nhau.
Về dòng biển nóng: Dòng biển nóng chảy qua ven bờ thường mang đến khí hậu ấm áp và mưa nhiều. Vì sao? Vì dòng biển nóng làm hơi nước bốc lên được, mang theo độ ẩm vào đất liền và gây mưa.
Bài tập tự luận Phần quyết định điểm số
Phần cuối của buổi ôn tập là những bài tập tự luận 5 điểm, yêu cầu hoàn thành bảng về đặc điểm, nguồn gốc, phân bố và vai trò của nước băng tuyết và nước ngầm.
Đây là phần mà nhiều em lo nhất vì không chỉ học thuộc mà còn phải vận dụng tính toán.
Câu hỏi về nhiệt độ
Cô cho ví dụ: Nha Trang và Đà Lạt cùng nằm trên một vĩ tuyến (khoảng 12 độ Bắc). Nha Trang ở sát biển độ cao 0 mét so với mực nước biển, Đà Lạt ở độ cao 1.500 mét so với mực nước biển. Nếu Nha Trang có nhiệt độ 28°C thì nhiệt độ ở Đà Lạt là bao nhiêu?
Cách tính: Cứ lên cao 100 mét thì nhiệt độ giảm 0,6°C (theo tiêu chuẩn). Với độ cao chênh lệch 1.500 mét → Nhiệt độ giảm = (1.500/100) × 0,6 = 9°C.
→ Nhiệt độ tại Đà Lạt = 28 – 9 = 19°C.
Như vậy phần này các em sẽ được khoảng 1 điểm.
Câu hỏi giải thích Phần “khó nhằn” nhất
Đây mới là phần quan trọng 2 điểm. Người ta hỏi tại sao cùng một vĩ tuyến nhưng hoang mạc Bắc Phi (sa mạc Sahara) có lượng mưa rất ít (dưới 100mm/năm), trong khi Việt Nam lại có lượng mưa rất lớn?
Cô giải thích rất tỉ mỉ:
Ở Bắc Phi (hoang mạc Sahara): Khu vực này chịu áp cao thống trị quanh năm → không khí khô → lượng mưa rất thấp. Gió từ biển vào rất yếu hoặc không thể mang theo hơi ẩm do áp cao ngăn cản.
Ngược lại ở Việt Nam: Chúng ta có hoạt động của gió mùa, cả gió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam mang theo lượng hơi nước lớn từ Biển Đông vào trong lục địa → gây ra lượng mưa lớn cho Việt Nam. Ngoài ra:
– Biển Đông rộng lớn → không khí từ biển mang theo nhiều hơi nước.
– Dòng biển nóng hoạt động tại một số khu vực → làm tăng lượng bốc hơi.
– Địa hình đồi núi che chắn → gây hiệu ứng “bức chắn” làm tăng lượng mưa.
Với phần giải thích này (khoảng 2 điểm) + phần tính toán (1 điểm) + phần điền vào ô trống (khoảng trên dưới) → tổng thể các em sẽ được 3-5 điểm.
Những điều cần ghi nhớ cho kỳ thi
Buổi ôn tập của cô giáo rất thiết thực không chỉ ôn lại kiến thức mà còn chỉ ra cách suy luận logic để giải quyết những câu hỏi “đánh lừa”. Các em muốn bí quyết học giỏi môn tự nhiên thì cách tốt nhất là hiểu được nguyên nhân của hiện tượng để không học thuộc máy móc.
Một số nguyên tắc quan trọng:
– Phân tích đề kỹ xem đề hỏi “chủ yếu”, “quan trọng nhất”, hay chỉ là “do”.
– Luôn kiểm tra lại phương án ví dụ “lớp nước hấp thụ nhiệt chậm” hay “lớp nước tỏa nhiệt chậm”? Rõ ràng hai điều này hoàn toàn khác nhau.
– Liên hệ kiến thức liên quan đến quy luật biến đổi tính chất oxit trong chu kỳ hay liên kết hydro để hiểu tại sao các chất lại có tính chất như vậy.
– Khi làm tự luận trình bày rõ ràng từng ý một theo trình tự logic.
– Không viết lan man đi thẳng vào nguyên nhân/giải pháp/hệ quả.
Chúc các em thi tốt!
