Tôi nhớ như in cảm giác hồi mới vào đội tuyển Vật lý của trường. Không phải cảm giác tự tin, mà là cảm giác lạc lõng. Cả đội hơn chục người, thành tích của tôi chỉ loanh quanh ở nửa cuối bảng xếp hạng. Mỗi lần kiểm tra, bài test về là một lần tôi tự hỏi: “Sao người ta hiểu nhanh thế nhỉ? Sao mình học mãi chẳng vào?”
Cảm giác ấy, tôi tin có nhiều bạn cũng từng trải qua. Học một môn tự nhiên, càng cố càng thấy nó trơn tuột như con lươn. Nhưng rồi tôi nhận ra một điều: không phải tôi kém thông minh hơn ai. Vấn đề nằm ở cách học.
Hành trình từ một đứa học vật lý vật vờ đến khi đạt kết quả cao nhất đội tuyển không có gì thần kỳ cả. Nó là chuỗi ngày áp dụng năm quy tắc mà tôi muốn chia sẻ với bạn dưới đây. Nếu bạn đang loay hoay với việc học, hy vọng những điều này sẽ giúp bạn tìm ra lối đi.
Quy Tắc Số 1: Thời Gian Sẽ Trả Lời
Tôi học được bài học đầu tiên từ cô giáo chủ nhiệm, người cũng chính là giáo viên dạy đội tuyển Vật lý của trường.
Cô không phải người dạy hay nhất tôi từng gặp những thầy cô giảng hay hơn cô rất nhiều. Nhưng cô sở hữu một thứ mà ít ai có: nguồn năng lượng và sự kiên trì bền bỉ. Cô luôn bảo chúng tôi: “Các em dành càng nhiều thời gian cho môn này, kết quả sẽ càng sừng sững.” Cô là người dành thời gian lý lớp cùng đội tuyển nhiều nhất so với các giáo viên khác. Có những ngày, nếu không có việc gia đình gấp, cô ở lại với tụi tôi đến tận tối muộn.
Chính điều đó đã tạo ra một môi trường học tập hoàn toàn khác. Khi có người lớn ở bên để hỏi, để thúc đẩy, bạn sẽ không dễ dàng xao nhãng như khi tự học ở nhà.
Nhưng nói về mặt cá nhân thì sao? Ai trong chúng ta cũng muốn thành công nhanh chóng. Sinh viên mới học chỉ vài tuần đã vội nản khi chưa thấy kết quả. Họ bỏ cuộc quá sớm trong khi chỉ cần dành thêm một chút thời gian nữa thôi.
Tôi hiểu rõ cảm giác đó. Học mãi mà chẳng nhớ được bao nhiêu, hiểu được bao nhiêu đó là những tuần đầu tiên của tôi trong đội tuyển. Nhưng có lẽ vì một phần “cái tôi” không muốn bỏ cuộc, tôi cứ tiếp tục ngồi lại, sắp xếp và dành nhiều giờ hơn cho Vật lý.
Kết quả? Điểm bài test của tôi cứ nhích dần từ tuần này qua tuần khác. Cuối cùng, tôi đứng nhất đội tuyển.
Và điều quan trọng là: tôi nhận ra mình chẳng thông minh hơn ai cả. Chỉ là thời gian và nỗ lực làm nên chuyện.
Quy Tắc Số 2: Luôn Đặt Câu Hỏi “Tại Sao?”
Nhưng chỉ có thời gian không thôi thì chưa đủ. Nếu bạn ngồi hàng giờ với một phương pháp sai, bạn sẽ chỉ giậm chân tại chỗ.
Đây là quy tắc quan trọng nhất mà cá nhân tôi áp dụng suốt quá trình học: thay vì tiếp thu kiến thức một cách máy móc bằng cách học thuộc công thức và làm theo mẫu bài tập có sẵn, hãy biến việc học thành chuỗi các câu hỏi “tại sao”.
Mỗi khi gặp một vấn đề mới trong Vật lý, tôi không bao giờ chỉ dừng lại ở việc giải bài tập bằng cách áp dụng công thức rồi tính toán số liệu theo khuôn mẫu có sẵn trên lớp hay trong sách giải. Thay vào đó, tôi tự hỏi liên tiếp các câu hỏi cho đến khi nào cảm thấy mình đã hiểu được căn nguyên gốc rễ nhất của vấn đề đó.
Từ căn nguyên đó, truyền liên kết lại với những kiến thức đã biết từ trước như vậy ta mới xây được một nền kiến thức vững chắc và áp dụng được để giải những bài toán khó hơn sau này.
Bạn biết hiện trạng hiện nay trong giáo dục là gì không? Có rất nhiều các trung tam day them lớn nhỏ hướng dẫn sinh viên các “bí kíp” giải bài tập siêu tốc những công thức do giáo viên tự nghĩ ra mà trong sách giáo khoa không có ghi lại.
Rất nhiều sinh viên lao vào học thuộc những công thức đó để làm bài thi cho nhanh miễn sao điểm cao nhưng hệ quả thì sao? Lên đến năm ba năm sau khi đi thi vào Đại Học hoặc thi các kỳ thi quan trọng khác yêu cầu tổng hợp kiến thức từ lớp 10 đến lớp 12 các em phải ôn lại toàn bộ những gì đã được học suốt ba năm phổ thông nhưng hỡi ôii! Chẳng thể nào nhớ hay hiểu gì được cả!!!
Vì các em không có “bản chất” không có “gốc”! Những gì tồn tại trong đầu chỉ toàn công thức thuộc vẹt và phương pháp giải máy móc…
Nhưng liệu ta có thể hoàn toàn đổ lỗi cho sinh viên hay cho giáo dục?? Nền giáo dục Việt Nam hiện tại tồn tại quá nhiều yếu tố tiêu cực! Bệnh thành tích… Áp lực điểm số… Tư duy “học để thi”… Bạn phải tự ý thức và thay đổi cách tiếp cận!
Thay vì lao đầu vào giải trăm bài tập để mong điểm cao trên lớp thì HÃY DỪNG LẠI! Hãy tập cách hiểu sâu hơn bằng cách liên tiếp tự chất vấn:
– Tại sao bài này lại giải theo cách này mà không phải cách kia?
– Gốc tích của công thức này từ đâu ra?
– Tại sao cách A sai mà cách B lại hoàn toàn logic?
– Nếu biến số X thành Y thì phương trình sẽ biến động ra sao?
Hãy khơi gợi sự tò mò đó là động lực nguyên thuỷ nhất của loài người! Chính nhờ ham muốn khám phá “tại sao Trái Đất lại quay?”, “tại sao táo lại rơi xuống?” mà Newton Einstein Tesla…đã xuất hiện và tiến hoá loài người thành phiên bản như bạn &tôiđang sốngthưởngthức ngày nay!
Quy Tắc Số 3: Ghi Chép Lại Trước Khi Quên
Trong suốt quá trình ôn luyện Vật Lý suốt ba năm phổ thông sau một khoảngthờigian nghỉ ngơidàihaychuyểnsangônmới khi quaylạinhữngdạngbàikhóđãgiảitừtrước,tôithấyrấtkhókhăntrongviệcnắmlạilờigiải.Mấtgầntrọn buổi tốingồimòlạihoặctìmkiếmtừđầu…
Chínhvìvậy,tôiquyếtđịnhmộtcuổnsổtayncáichân!
Banđầu,tôichưacómộttiêuchuẩnrõràngthế nàođểghihoặcphânloạikiếnthứctrongcuổnsổtaynày.Tôichỉđơngthảnchiathànhchương vídụ:CơHọc,NhiệtHọc,Sóng&ÂmHọc,TừTrường…
Saukhihọcbàimớihoặclàmmộtbàitậpcómẹohay,tôighingaynộidungvàođúngchươngliênquan.Dầndần,tôihìnhthànhkỹthuậtghichéptinhgọn:
- Chỉghi lại nhữngdạngtoánlạ. Cácdạngquenthuộctrongsáchgiáokhoakhôngcầnnữa.
- Chỉtómtắtbảnchất. Saukhitựtrảlờihàngloạt“Tạisao?”ởquytắcsố2,mọiýchínhđượcviếttạidướidạngsơđồhoặcmũitêntưduynhỏgọn.
- Đánhdấunhữngchỗchưahểu. NếukhônggiảithíchđượcvấnđềAtrongkhuônkhổkiếnthứcđangbiết,ghimột“?”vàosổ sau đóquaylạikhixâychồngthêmkiếnthứcmớisẽgiảiđáp!
KhiápdụngthựctếvớimônToán(thiĐạiHọc),nhờghilạicácbàitoánkhótheocáchphânloạitrêntrangsổ,mỗikhigặplại,tôitiếtkiệmđượcrấtnhiềuthờigianvànhớlâuhơn!!Kếtquảcuốicùnglà8 9đToán khôngquácaonhưngthểhiệnrõsựhiệuquả!
Quy Tắc Số 4: Người Đồng Hành
Dùbấtkểviệcgì việchọccũngthế.Khôngthểthiếunhững“chiếnbạn”!
Trướctin,lợích vềtinhthần:nhữngbuổiăntrưacùngnhau,khoảnggiờraichơinóiuyểncườirúcrich…Biếnmọigiờgiải laotrở thànhkhoảngthờigianphấnkích,xahoa!
Thứhai,sựchiase:Nhữnggìmìnhkhôngbiết,cóbạnbiết;nhữnggìbạnkhônghiểu,mìnhsẵnlòngchỉcho.Cùngtiếnbộ!Cuốicùng,luậnbàn:Khitranhcãivềmộtbàitoán,cáctranhcậnsẽpháthiệnranhiềugócnhìn,sailầmvàsửasai,nângcaotưduyvậtlý!
NhómhọccủatôihìnhthànhtrongsuốtnămchuẩnbịthiHSGQuốcGia.Cóbaanhchịemtrongteam ngoàiiluyệntập,haysangphòngnhautránhlate-nightstudy;xong1bàikhólàquaysangdoạ:“Bài này dzễ!” tựdưngthấyphấnkíchmuốnchiếmmấybàitiếp theo…Cóbài khóquálàtanhauphântích,hướngdẫn;giảithíchcho nhau;phátra sai sótmớimẻ…
Ban đầu,tôitừngthattựkỷ:“ThằngAgiỏivậtLýchỉmuốngiau”; nghĩ“Taiphảichia sẻ?”; nhưngthựcra,nếukhôngchia,xãhội loài ngườilúcnàycũncònở đồđávới sănbắt háilượm…Khôngai truyềnlửachothìNewtonxuấthiện1000lầncũngvậy phátminhlạibánhrxe…Thầytôitừganói:“ViệtNamsaophảicốviếtsáchgiáo khoamới?Ngườitalàmsẵnrồisaophải tốncông làm đi làm đếnráchnát ?”
Quan điểm riêng của riêng cá nhân:
Thà làm thằng chú trong team những thằng giỏ i, còn hơn làm thằng giỏ i duynhất trong team những thằng g!!
Quytắc Cuối (Số5): Tin Vào Những Gì Bạn Làm
Để“giữlửa”trongsuothànhtrìnhgiankhónày,bạnphải yêuvậtlí(lídomìnhhọcnólúc đầu). Khám phásựcạnhtranhcủathếgiớiquantacácquyluậtVũTrụlàmsao?Nếu bạn ghét vật lí chẳng qualàgặpsaicách!Vật líkhôngphảinhữngcon số&CT Nólàsựlýgiảicho THẾ GIỚI QUANH TA!!! Ápdụngthực tiễnlàmcâubắtcung;Câuném xiêntrong thểthaolàgì??NgườitaứngthuậttoánvàoRobotbay quadronelái????Đóchínhlàsứcmanhcủatòmò &niềmtin!
Mỗitối,khnằmxuốnggiườngtrước khikhủahoảng -tôinhắmmắttựnhủ:“Mìnhsẽvượtcửa HSG QG!” Mục tiêukínhdị -xahòavới điểmxuấtphátban đầu?!
Nhưngthứhai:tinnhữngthứ ta làm! Khimỗingàyta tiếnbộ =niềmtin củacủacố!
Đầucódạo,bí1bài khó3-4 ngàyliền; hỏithầycũgặpbí; langthanhtrênsáchvở.mạngxã.hội chẳngai giải…
Rồingàycuối,cùngniềmtin&sựcốngắétsức-lụclại quantrangsổghichépdòngkiếnthứcGiáo SưYenBan (dượcthémlâu) BÀITOÁNĐÓCHÍNHXÁCLÀBÀITHITRONGKÌTHISẮPTỚI!!!!
Lúc ấy tim run!Thấy rõ:tinnhữnggìmình làm=QUÁTRÌNH KHÔNG LÃNG PHÍ!!!
Cuối cùng: Ngoài5Quytắctrên,sứckhoẻlàTHỨQUANTRỌNGNHẤT!!
Ngủtrước11rưỡitối! Thểthaohàng tuần!!! Ănuốnghealthy!!!
Khibítắt,nghĩ:“Khôngsaocả.Lùimộtbướcrồilại.”
Luôn tin & yêu hành trình của bạn!!!
P/s :Nếu muốn biết về BÍ QUYẾT HỌC GIỎI MÔN TỰ NHIÊN chi tiết hơn,hãyxem [linkvideo/baivietsau]. Bye bye!!!
